ABC... szkodników technicznych drewna.

Szkodniki techniczne to owady rozwijające się w drewnie. W przeciwieństwie do szkodników fizjologicznych nie powodują one obumierania drzew w lasach, tylko obniżają one w znacznym stopniu wartość użytkową surowca drewnianego. Podejmowano wiele prób, aby wyznaczyć ścisłą granicę pomiędzy szkodnikami technicznymi a fizjologicznymi w celu ułatwienia klasyfikacji szkodliwości gatunków, jednak nie zawsze jest to możliwe, zwłaszcza w odniesieniu do owadów, których larwy potrzebująco dalszego rozwoju przynajmniej w pierwszym okresie swojego życia świeżego kambium. (Kambium jest to tkanka twórcza wtórna, która występuje w postaci komórek merystematycznych w układzie między drewnem a łykiem, u roślin posiadających zdolność do przyrostu wtórnego).
Postacie larwalne owadów żerujących pomiędzy łykiem a drewnem mogą więc być śmiało zaliczone do obydwu grup. Istnieją również owady, których postać dojrzała - imago rozwija się w drewnie, ale może powodować szkody fizjologiczne znacznie poważniejsze niż w przypadku szkód technicznych. Idealnym przykładem tej zależności może być rodzaj chrząszczy należący do rodziny kózkowatych nazywanych żerdziankami.

Owady rozwijające się w lesie to najczęściej szkodniki fizjologiczno-techniczne, zaś owady uszkadzające drewno znajdujące się na składowiskach lub gotowe już wyroby drewniane, wywołują szkody zdecydowanie o charakterze technicznym. Warto pamiętać, że na składowiskach mogą występować szkodniki zawleczone z lasu, jak i szkodniki gotowych wyrobów drewna.
Rola poszczególnych szkodliwych gatunków owadów zależy od kilku czynników takich jak:

Bez wątpienia szkodniki atakujące drewno zdrowe powodują znacznie poważniejsze szkodny niż, te które rozwijają się w częściowo rozkładającym się, zmurszałym drewnie w lesie. Niepożądane organizmy w drewnie wyrobionym częściowo spróchniałym też stanowią istotą grupę, głównie ze względu na słupy i legary, których przydatność mimo częściowego rozkładu i zagrzybienia można przedłużyć, pozbywając się owadów dodatkowo osłabiających ich strukturę.
Wielkość otworów wylotowy oraz ich kształt na powierzchni drewna lub cechy żerowisk tj. wygryzione tunele i chodniki wewnątrz drewna są niesamowicie ważnym elementem przy rozpoznawaniu gatunku szkodliwego. Szczególnie w odniesieniu do chrząszczy uszkadzających konstrukcje budynku, gdzie trudno jest znaleźć żywe lub martwe osobniki w celu określenia przynależności gatunkowej. W przypadku głębokości chodników wyróżniamy 3 grupy uszkodzeń:

  1. Chodniki powierzchniowe. Są one bardzo płytkie, ponieważ sięgają tylko do 2 mm w głąb drewna. Uszkodzenia tego rodzaju są przede wszystkim następstwem żerowania korników, które są szkodnikami fizjologicznymi i nie atakują drewna już przetworzonego! Jeżeli drzewa uszkodzone przez korniki zostaną wcześnie ścięte, otrzymany z nich surowiec będzie w pełni wartościowy. Wyjątkiem w tej grupie jest cetyniec mniejszy (Tomicus minor). Gatunek ten powoduje rozprzestrzenianie się sinizny drewna (wada drewna polegająca na powstawaniu smug oraz różnokształtnych plam o barwie od czarnej do szarej, występujących w drewnie różnych gatunków drzew. Sprawcami sinizny są grzyby – workowce). Szkodnikami fizjologiczno-technicznymi mogą być też larwy niektórych gatunków chrząszczy z rodziny Kózkowatych. Potrzebują on kambium w pierwszym okresie swojego rozwoju. W przypadku, gdy materiał drzewny zostanie okorowany przed wejściem larw w głąb drewna, szkody nie będą dokuczliwe dla użytkowników budowli lub konstrukcji drewnianych.
  2. Chodniki płytkie. Sięgają w głąb drewna do 50 mm. W przypadku obróbki tartacznej, częściowo są niwelowane, częściowo pozostają w sortymentach wyrobionych z drewna okrągłego. Następstwem tego rodzaju obróbki są straty w szerokości materiału tartego - obniżenie wartości. Przy skrawaniu obwodowym (łuszczeniu drewna) uszkodzenia powstałe w wyniku działania szkodników przenoszą się na fornir pochodzący z obwodowych partii drewna. Z tego powodu chodniki mają charakter uszkodzeń technicznych.
  3. Chodniki głębokie. To takie uszkodzenia, które sięgają powyżej 50 mm i nie zanikają w obróbce, lecz pozostają na sortymentach wyrobionych z drewna okrągłego. Takie ślady obecności szkodnika eliminują bądź drastycznie obniżają przydatność zdatność drewna do celów technicznych w tym budowlanych.

Oprócz głębokości chodników ważna jest również ich liczba w jednej porcji (sztuce) materiału. Ze względu na związek średnicy i liczby chodników przyjmuje się podział uwzględniający wielkość otworów zauważalnych na powierzchni drewna. Podział ten nie jest ścisły i zależy od wielkości owada wygryzającego otwory. W przypadku trzpienników lub ryteli w obrębie jednego gatunku można spotkać małe i duże otwory. Podobna sytuacja występuje u miazgowców i kołatków, najpowszechniejszych szkodników drewna przerobionego suchego.
W podziale opartym na wielkości otworów wyróżniono następujące 2 grypy:

  1. Otwory małe, okrągłe o średnicy 3 mm. Ponieważ cały cykl rozwojowy owadów wygryzających małe otwory wylotowe może przebiegać na składowiskach surowca drzewnego, wiele z nich może występować również w gotowych wyrobach oraz materiałach tartych. Owady charakteryzujące się wygryzaniem takich niewielkich otworów, występują masowo, często wywołując całkowite zniszczenie drewna.
  2. Otwory duże okrągłe lub owalne o średnicy powyżej 3 mm. Szkodniki zaliczane do tej grupy żyją głównie w lasach, a liczba wytworzonych przez nie otworów jest mniejsza niż w przypadku pierwszej grupy owadów tego podziału. Duże, głębokie, ale przede wszystkim występujące pojedynczo chodniki można z łatwością usunąć podczas obróbki drewna. Oczywiście drewno gęsto opadnięte okrągłe, przy masowym występowaniu ksylofaga (szkodnik odżywiający się drewnem) w lesie daje tarcicę najniższej jakości, a w ekstremalnych przypadkach nadaje się ono wyłącznie na opał lub przerób chemiczny.

Warto zwrócić uwagę, że niektóre gatunki owadów nie wszędzie są pospolite, w pewnych jednak okolicznościach mają tendencję do masowych pojawów i mogą wyrządzać duże szkody. Przykładami takich organizmów są miazgowce i żerdzianki. Żerdzianki to szkodniki bytujące w elementach cienkich drewnianych z jednej strony jest to gatunek o znaczeniu marginalnym, a z drugiej stanowi problem ponieważ jest wektorem węgorka sosnowca nicienia, znajdującego się na liście kwarantannowej, podlegającego obowiązkowi zwalczania.

Ze względów gospodarczych ważną cechą szkodników drewna jest to czy są one organizmami monofagicznymi czy polifagicznymi. (monofagi mają wąski zakres żywicieli, najczęściej 1 gatunek drzew; polifagi moją znacznie szersze upodobania, co do drzew żywicieli). Polifagiczne szkodniki są zdecydowanie bardziej niebezpiecznie, ponieważ istnieje w ich przypadku większe prawdopodobieństwo opanowania wszystkich składowanych rodzajów drewna.

Przyczyny nasilenia wzrostu szkód wyrządzanych przez szkodniki techniczne drewna.

Bezpośrednia, pierwotna przyczyna masowego występowania szkodników technicznych drewna to przede wszystkim nieprzestrzeganie zasad higieny lasu i w składach drewna, zaniedbanie trzebieży, złe zabezpieczanie i przetrzymywanie surowca w lasach oraz niepoprawnie przeprowadzone żywicowanie drzew. Obecny problem ze wzrostem szkód wywołanych przez szkodniki w wyrobach drewnianych, konstrukcjach, budowlach itp. nie powstał gwałtownie, lecz jest wynikiem stopniowego wzrostu przez długi okres czasu. Szkodniki techniczne występują masowo jeszcze w lesie i to właśnie z lasu przedostają się na składy drewna. Nikt nie zwraca uwagi na dobry stan drzew, ponieważ jest to nieopłacaln,e tak samo jak doglądanie składów drewna. Wynika to z ceny surowca nieprzetworzonego. Jest on dużo tańszy niż przetworzone, gotowe już elementy drewniane. Gdyby dobra praktyka ochrony drzew w lasach i drewna w składach była opłacalna to problem ze szkodliwymi owadami byłby ograniczany już na początkowym etapie obróbki drewna.
Ponad to coraz większy niedostatek drewna wiąże się z koniecznością zmniejszania przekrojów poprzecznych niektórych elementów budowlanych. Dla przykładu w XVII wieku średnia grubość belek w ścianach domostw wynosiła 16-17 cm, obecnie spadła ona do zaledwie 7-9 cm . Następstwem takiej praktyki jest wyrób słupów, bali czy belek z drewna pochodzącego z młodszych drzew. Drewno młode posiada dużą zawartość bielu. W części bielastej największy udział stanowi białko, najcenniejsze źródło odżywcze dla owadów.
Dlatego staje się ono szczególnie podatne na żer szkodników, a w szczególności spuszczela zwyczajnego (Hylotrupes bajulus) - jednego z najgroźniejszych szkodników technicznych w Polsce.
Niedostatek drewna jest również bezpośrednią przyczyną zmiany kształtu przekroju różnych elementów. Niegdyś domy były budowane z połowizn lub okrąglaków ze ściętymi płaszczyznami podstaw. Dzięki takiej konstrukcji budowle były w stanie przetrwać całkowite zniszczenie bielu drewna i znieść żer spuszczela. Natomiast obecnie wznoszone konstrukcje z bali o prostokątnym przekroju, co w dzisiejszych czasach jest powszechne, mogą zawalać się w wyniku znacznego zniszczenia przez larwy części bielastej. Dlatego tak ważne jest zwalczanie szkodników drewna w domach mieszkalnych lub budowlach użyteczności publicznej.
Dość częstą praktyką jest również wznoszenie nowych domów ze zdezynsekowanych elementów drewnianych pochodzących rozbiórek starych budynków. Wystarczy, że proces dezynsekcyjny nie będzie przeprowadzony starannie, tym samym możemy sobie wprowadzić szkodniki do nowo powstałej budowli.
Proces obróbki wpływa także na podatność drewna na ataki ze strony szkodników. Jeżeli powierzchnia elementów drewnianych zostanie dobrze wygładzona i spuszczel złoży na niej jaja, to większość młodych larw ginie, bo nie może wgryźć się w głąb drewna. W momencie, gdy na powierzchni drewnianej pozostaną poszarpane włókna i różnego rodzaju szorstkie powierzchnie, tworzą się wówczas dogodne warunki dla larw do dalszego rozwoju. Dodatkowo belki o szorstkiej powierzchni dużo łatwiej pochłaniają wilgoć. Wystarczy okresowe podwyższenie wilgotności i znów stworzone zostają doskonałe warunki rozwojowe dla stadiów larwalnych szkodników.
Wprowadzenie niegdyś drzewostanów sosnowych w miejsce liściastych oraz prześwietlenia lasów miało wpływ na polepszenie warunków rozwojowych szkodników drewna. W obydwu przytoczonych przykładach owe polepszenie warunków bytowania owadów szkodliwych wiąże się z powiększeniem słoi rocznych, których cechą jest bogate w białko, drewno wczesne. Rozwój spuszczela pospolitego w drewnie o takich parametrach jest znacznie szybszy. Przy takich dogodnych warunkach larwy tego szkodnika wyróżniają się dodatkowo małą śmiertelnością. Skrócenie okresu rozwojowego kolejnych pokoleń oraz niska śmiertelność osobników sprzyja namnożeniu się larw w drewnie, co skutkuje przyśpieszonym tempem jego niszczenia.
Bezwzględnie należy pamiętać o zabiegach chroniących drewno. W chwili gdy zauważymy w elementach drewnianych w naszych domach różnego rodzaju otworki lub słyszymy kołatanie, chrobotanie bądź inne dziwne odgłosy, należy zwrócić uwagę czy nie mamy do czynienia ze szkodnikami "zjadającymi" nasz dom.

Przegląd najważniejszych szkodników drewna wyrobionego.

Kołatkowate (Anobiidae): Przedstawiciele tej rodziny to małe chrząszcze o ciemnym ubarwieniu. Ich ciało jest krępe, walcowate. Cechą charakterystyczną jest przedtułów zakrywający głowę. Czułki znajdują się po obu stronach głowy, najczęściej mają kształt nitkowaty i składają się z 11 segmentów. U gatunków z tej rodziny występuje dymorfizm płciowy. Polska nazwa rodziny pochodzi od nocnych pieśni miłosnych wykonywanych przez samce zachęcające samice do kopulacji. Dźwięki są bardzo dobrze słyszalne dla człowieka, natomiast ciężko dostrzec bytujące w drewnie osobniki.

Najważniejsze gatunki to:

Kołatek domowy (Anobium punctatum)

Najpospolitszy szkodnik zarówno drewna miękkiego i twardego o wilgotności 10-15%. Nie bytuje on w pomieszczeniach z centralnym ogrzewaniem, ponieważ jest tam dla niego za sucho. Występuje w drewnie wolnym od grzybów. Gatunek ten preferuje wilgotne drewno oraz niższe temperatury otoczenia niż spuszczel, dlatego rzadko obydwa gatunki żerują w jednym materiale.
Samica składa od 15 do 30 jaj w ciągu 5-10 dni. Mniej więcej po 4-6 tyg. wylęgają się z jaj larwy. Im wyższa wilgotność tym wylęg następuje szybciej. Larwy z posiadają charakterystyczne „rozdęte” segmenty tułowia. Gdy są niepokojone, udają martwe. Ich odchody przypominają konsystencją i barwą piasek. Starsze stadia larwalne wygryzają tunel ku powierzchni tworząc tzw. komorę poczwarkową. Ma to na celu ułatwienie dorosłemu osobnikowi wydostanie się na zewnątrz w celu odbycia lotu godowego. Stadium poczwarki trwa od 2 do 8 tyg. Po przepoczwarczeniu osobniki łączą się w pary. Termin rójki przypada na okres od kwietnia do sierpnia. Osobniki dorosłe żyją 30 dni. Zapłodniona samica wybiera dogodne miejsce do złożenia jaj. Są to najczęściej: kanały wyjściowe, rysy oraz szpary w drewnie.

Tykotek pstry (Xestobium rufovillosum)

W naturalnym środowisku owad zasiedla stare, rozkładające się konary i pnie drzew w lesie. To jeden z najgroźniejszych szkodników zabytków drewnianych, jest to również główny szkodnik konstrukcji dachowych. Preferuje drewno zawilgocone i porażone przez grzyby. Chrząszcz ten wybiera do zasiedlenia drewno dębowe, olchowe, bukowe, grabowe oraz niekiedy iglaste. Potrafi on trawić i powodować rozkładać i trawić ściany komórkowe drewna i ich zawartość.
Długość ciała dorosłego chrząszcza wynosi 5-9 mm. Jest on barwy brązowo-brunatnej, a na powierzchni pokryw skrzydeł i przedplecza znajdują się pokryte jaśniejszymi, przylegającymi włoskami, skupiska jaśniejszych plamek. Dzięki takiemu deseniowi, powstała nazwa chrząszcza tykotek pstry.
Wiosną samica składa po 3-4 sztuki jaj w szczeliny na powierzchni drewna. W ciągu swego życia jest zdolna do wytworzenia od 60 nawet do 200 jaj. Po 3 tygodniach w zależności od warunków temperaturowych wylegają się młode larwy. Wgryzają się one w drewno tworząc liczne kanały o średnicy około 4 mm. Cały cykl rozwojowy szkodnika trwa rok, ale może być wydłużony do 3-10 lat.

Kołatek uparty (Anobium pertinax)

Gatunek bardzo pospolity w Polsce. W lesie gdzie występuje pierwotnie nie czyni zbyt poważnych szkód, ale często w budynkach, gdzie preferuje przerobione drewno z drzew iglastych. Rzadziej żeruje w drewnie drzew liściastych. Głowna ochrona budynków przed tym gatunkiem szkodliwym powinna polegać na nie dopuszczeniu lub usuwaniu zawilgoceń i zagrzybienia. Kołatek uparty nie atakuje drewna o wilgotności poniżej 20%.
Od końca kwietnia do czerwca pojawiają się samce i samice. Po zapłodnieniu samica składa jaja w szpary drewna zawilgoconego i zagrzybiałego lub na ściankach starych żerowisk. Kołatek uparty wybiera głownie drewniane elementy znajdujące się w dolnych partiach budynku. Przede wszystkim na elementach drewnianych znajdujących się w piwnicach, podłogach i legarach. Po wylęgu larwy rozpoczynają żer. Żerowiska powstałe w wyniku ich aktywności podobne są do tych wygryzanych przez do kołatka domowego. Szerokość powstałych chodników osiąga do 3 mm i wypełnione są one spłaszczonymi grudkami odchodów i mączką drzewną Ostatnie stadium larwalne buduje komorę poczwarkową o długości 4-10 mm.
Umieszczona jest ona prostopadle do powierzchni drewna. Proces przepoczwarczenia zachodzi w lecie, ale chrząszcze zimują w drewnie do wiosny następnego roku.

Wyschlik grzebykorożny (Ptilinus Pecticornis)

Gatunek występuje w Europie na Syberii i Azji Mniejszej. Rozwija się drewnie wyschniętym na wolnym powietrzu, które ma 15-20% wilgotności. Preferuje gatunki liściaste takie jak: olcha, dąb i buk. W budynkach owady rozwijają się w meblach, rzeźbach i wyrobach oraz konstrukcjach drewnianych.
Długość ciała chrząszcza wynosi 3-5 mm . Przedplecze zaopatrzone jest w drobne ząbki. Gatunek cechuje się dobrze zaznaczonym dymorfizmem płciowym. Samce posiadają charakterystyczne, grzebykowate czułki, natomiast samice posiadają mniejsze piłkowane. Owady pojawiają się od V do początku VIII i wykazują dzienną aktywność (loty odbywają się w czasie dnia). Samica po kopulacji, która odbywa się na powierzchni drewna, drąży w nim chodnik sięgający ok. 5-15 mm głębokości. Następnie opuszcza drewno i składa grupę nitkowatych, cienkich jaj lub pojedyncze w naciętym naczyniu drewna. Czasami w tym celu wykorzystuje stare otwory wylotowe. Po kilkunastu dniach wylęgają się larwy z charakterystyczną ząbkowaną płytką w tylnej części ciała. Larwy kierują się wzdłuż naczynia prowadząc żer w jego wnętrzu. Dopiero po kilku linieniach przybiera ona charakterystyczny pędrakowaty kształt. Starsze larwy wygryzają w drewnie okrągłe chodniki o średnicy około 2 mm. Te wypełnia ubitą mączką drzewną oraz pękatymi, wrzecionowatymi odchodami, które różnią się od ekskrementów kołatka domowego zaokrąglonym kształtem końców, podczas gdy końce odchodów larw kołatka domowego są wyciągnięte w szpic. Przepoczwarczenie następuje w kolebce, która jest dwukrotnie dłuższa niż larwa i ułożona jest prostopadle do powierzchni materiału drewnianego. W naszych warunkach klimatycznych rozwój pokolenia trwa nie krócej niż dwa lata.

Miazgowcowate (Lyctidae)

Przedstawiciele tej rodziny potocznie nazywane są miazgowcami. Osobniki żerują w bieli drewna gatunków takich jak: dąb, orzech, wiśnia, jesion, mahoń, platan, topole i bambus. To chrząszcze o ciele lekko owłosionym, wydłużonym z równoległymi bokami, spłaszczone. Ich rozmiary wahają się od 2 do 5 mm . Ich buławkowate czułki składają się z 11 członów , przedplecze jest prostokątne, rzadziej kwadratowe. Larwy chrząszczy zaliczanych do tej rodziny mają ciało mięsiste, zgięte łukowato i lekko owłosione z 3 parami odnóży. Gatunki zaliczane do tej rodziny bardzo łatwo zadamawiają się w zakładach drzewnych np. wytwórniach mebli, stolarniach jak i w domach. Ich łatwość w przystosowaniu do warunków życia wiąże się z szeroką tolerancją względem wilgotności. Miazgowce wyrządzają duże szkody w pomieszczeniach mieszkalnych w boazerii, meblach i ramach obrazów oraz podłogach niestrasznych niż 10 lat, unikają zaś drewna pokrytego woskiem, pokostem i farbą. Samice „pobierając” próbkę drewna wyczuwa wielkość naczyń, aby sprawdzić zawartość skrobi w celu doboru odpowiedniego miejsca do złożenia jaj.

Najważniejsze gatunki to:

Miazgowiec brunatny (Lyctus brunneus)

Gatunek ten prowadzi nocny tryb życia, dość chętnie lata. Szczególnie przyciąga je światło. Zakres tolerancji co do wilgotności jest szeroki, bo do rozwoju potrzebne jest drewno o wilgotności od 8-32%,%, a optimum wynosi 10-20%.
Dorosłe osobniki mają 3-7 mm długości. Ich ciało jest nieco spłaszczone, barwy czerwono-brązowej. Głowa jest bardzo dobrze widoczna z góry. Czułki skadają się z 11 segmentów, a 2 ostatnie człony tworzą tzw. buławkę.
Samice tego gatunku są bardzo płodne, składają w ciągu swojego życia do 200 jaj, pojedynczo lub grupami do naczyń w warstwie bieli. Jaja są kształtu podłużnego i mają barwę biało- kremową. Samice składają je pojedynczo lub grupami do naczyń bieli. Po 8-12 dniach pojawiają się larwy, drążące tunele wewnątrz warstwy elementu drewnianego. Najintensywniejszy żer przypada, gdy względna wilgotność powietrza wynosi 40-80%. Objawami żerowania tych szkodników są również odchody przypominające konsystencją pudel lub talk. Dorosła Lawa drąży kanał ku zewnętrznej warstwie drewna w celu wytworzenia kolebki poczwarkowej. Całe stadium larwalne trwa od 2 do 9 miesięcy. Natomiast poczwarki 2-4 tygodni. Po tym czasie owad dorosły, który żyje od 3-6 tyg., wylatuje w celu kopulacji. Powstałe otwory wyjściowe mają od 0,8 do 1,6 mm średnicy i mogą pojawiać się także w materiale ochronnym drewna tj. skórze, obiciu, a nawet złocie.

Miazgowiec parkietowiec (Lyctus linearis).

Owady te wyrządzają dotkliwe szkody niszcząc bielaste drewno gatunków drzew liściastych takich jak: dąb i jesion. Niszczą elementy wystroju wnętrz, parkiety, boazerię oraz meble. L.linearis zasiedla również nieprzerobione drewno. W obydwu przypadkach może spowodować całkowite zniszczenie zewnętrznej części materiału drewnianego. Jako szkodnik drewna zabytkowego ma niewielkie znaczenie, ponieważ preferuje świeżo wyrobionego materiału, bogatego w skrobię . W naszym Kraju występuje rzadziej niż przedstawiciele rodziny kołatkowatych.
Ciało chrząszcza jest barwy brunatnej, ma długość 2,5 - 5 mm i jest znacznie bardziej spłaszczone niż u kołatka.
Jaja są cienkie, o okrągłym przekroju poprzecznym, bardzo wydłużone, posiadają charakterystyczny wyrostek na jednym z końców. Stadium larwalne na początku ma wysmukły kształt ciała, tuż po pierwszym linieniu przybierają charakterystyczny kształt pędrakowaty, o lekko owłosionych segmentach. Larwy są barwy białej. Żerują w bielu drewna, które jest zasobne w skrobię i proteiny. Wygryzione przez nie chodniki zapełniane są zbitą mączką drewnianą. Otwory te są okrągłe i mają średnicę do 2 mm. Dorosłe chrząszcze wydostają się z drewna przez okrągłe otwory wylotowymi o średnicy 1-2 mm.

Kózkowate (Cerambycidae)

Szkodniki z obrębu tej rodziny atakują zarówno drzewa liściaste i iglaste. Mogą zasiedlać zarówno martwe jak i zdrowe drzewa, próchniejące pniaki, ścięte bale, ale także wysuszone i wyrobione drewno. Główna cechą gatunków zaliczanych do tej rodziny są długie imponujące rozmiarami czułki. Mogą być one dwu a nawet trzykrotnie dłuższe niż ciało chrząszcza. Są one zbudowane z wielu członów, najczęściej są szczeciniaste. Chrząszcze nazywane potocznie „kózkami” mają wydłużone smukłe ciało i twarde pokrywy skrzydeł. Larwy są zaś grube, lekko spłaszczone z wyraźnym segmentowaniem. Zaopatrzone są w bardzo silne żuwaczki.

Najważniejsze gatunki to:

Spuszczel pospolity (Hylotrupes bajulus).

Naturalnym siedliskiem tego gatunku jest obszar Gór Atlasu, w Polsce nie występuje w środowisku naturalnym. Chrząszcze te preferują miękkie drewno drzew. Upodobał sobie ciepłe i nasłonecznione miejsca takie jak: dachy i strychy. Atakuje przede wszystkim domy drewniane starsze niż 10 lat. Uszkadza również w budowlach drewnianych bale i strychy, ogrodzenia, słupy trakcji elektrycznej, pale portowe i mostowe. W jednym elemencie drewnianym szkodnik może żerować przez wiele lat.
Szkodnik ma od 7-25 mm długości. Jego ciało jest w kolorze czarnym lub ciemnobrunatnym, pokryte szarymi, krótkimi, gęstymi, włoskami, z widocznym wyraźnym spłaszczeniem. Górna strona tułowia posiada dwa czarne, wytarte guzy. Na pokrywach skrzydeł znajdują się charakterystyczne, podwójne przypominające przepaski plamy o nieregularnym kształcie z jaśniejszych włosków. Spuszczel pospolity wykazuje dymorfizm płciowy: samce są mniejsze od samic i mają dłuższe czułki. Dodatkowo samica posiada szpiczaste zakończenie odwłoka, wystające spod pokryw skrzydeł.
Rozwój larw, które doskonale trawią celulozę, ma miejsce w części bielastej drewna o wilgotności 10-20%. Wylot dorosłych chrząszczy przypada na okres od połowy czerwca do sierpnia, szczególnie popołudniową porą. W pomieszczeniach ogrzewanych rozwój może trwać nawet cały rok. Samice składają po 170 jaj na głębokość 2-3 cm w ciągu 5 dni, w szczeliny pomiędzy dwa elementy. Po 9 dniach od złożenia jaj wylegają się larwy, które wgryzają się w drewno, początkowo dość płytko - na głębokość 1 mm, ponieważ w wyniku suszenia substancje odżywcze kumulują się przy powierzchni drewna. Tworzące się w ten sposób kanały powierzchniowe wyglądają jak jasne smugi. Larwy giną, gdy wilgotność drewna spanie poniżej 10%. Całe stadium larwalne może trwać od 2 do 10 lat, najczęściej jednak trwa od 3-6. Średnie i starsze pokolenia larwalne drążą labirynty i komo mory na głębokości 1-2 mm. Najstarsze wygryzają tunel o średnicy 6 mm, który kształtem przypomina spłaszczony owal. Takie żerowisko wypełnione jest mączką drzewną i odchodami. Co ciekawe Larwy wydzielają feromony do trocin. Ich niskie stężenie wabi samice do złożenia jaj, a wysokie (nagromadzenie wielu larw) odstrasza zapłodnione samice.

Zmorsznik czerwony (Leptura rubra)

Gatunek ten występuje Europie i na Syberii. Larwy w lesie żerują w pniakach i leżącym drewnie. Szkodnik preferuje stanowiska zacienione, ze względu zasiedlanie zawilgoconego i zagrzybionego drewna. Stadium szkodliwe zasiedla wyłącznie drewno gatunków iglastych. Jego żerowanie widoczne jest także w budynkach, gdzie może dokonywać znacznych zniszczeń drewna. Jego szkodliwość polega na żerowaniu we wkopanych w ziemię słupach ogrodzeniowych, palach mostowych, słupach wież triangulacyjnych. Chrząszcz ten bytuje też w drewnie legarów i podwalin nieizolowanych od zawilgocenia . Pojawia się również w elementach drewnianych w miejscach stałych zacieków zewnętrznych w budynków. Opalanie lub smołowanie końcówek słupów, nie odstrasza szkodnika.
Osobnik dorosły ma długość od 10 do 21 mm . Ciało ma barwę od żółtopomarańczowej przez czerwoną do rudej. Chodniki wydrążone przez larwy mają przekrój owalny i przebiegają głownie wzdłuż włókien drwna. Wypełnia je mączka drzewna i odchody. Przepoczwarczenie ma miejsce w kolebce poczwarkowej odgradzanej od chodnika warstwą grubszych wiórków. Kolebka znajduje się zazwyczaj od 0,5 do 2 cm pod elementu drewnianego. Dojrzałe chrząszcze przed wydostaniem się na rójkę, wygryzają wyjściowe otwory o średnicy 4-8 mm o okrągłym kształcie. Cykl rozwojowy chrząszcza może trwać rok w sprzyjających warunkach, ale zazwyczaj wydłuża się 2-3 lat.

Ryjkowcowate (Curculionidae)

Szkodniki należące do tej rodziny posiadają charakterystyczny aparat gębowy przekształcony w ryjek, który może posiadać różny kształt lub długość, zależnie od cech gatunku. Na ryjku przeważnie widoczne jest zagięte kolanko i buławkowate 6-11-członowe czułki. Zaznaczony jest dymorfizm płciowy, samice są przeważnie większe od samców i posiadają gładszy ryjek. Nogi ryjkowców są zaopatrzone w dość silnie zgrubiałe uda.

Najważniejszy gatunek to:

Trzeń korowy (Cossonus parallelepipedus)

Gatunek rozpowszechniony w całej Europie, w Polsce występuje na całym obszarze, najczęściej jednak lokalnie. Szkodnik rozwija się w różnych drzewach liściastych np. dąb, buk, wiąz topola, wierzba, rzadziej w iglastych (sosna, świerk, jodła). Atakuje obumierające drzewa, pniaki i drewno budowlane. Upodobał sobie wilgotną i częściowo rozłożoną już część drewna. W przypadku silnego opanowania drewna przez szkodnika dochodzi do całkowitego zniszczenia zewnętrznej jego warstwy, pozostaje jedynie cienka jak papier ścianka zewnętrzna. Larwa jest barwy biało-żółtej długości do 10 mm. Jej ciało pokrywają długie, pojedyncze włoski 6,3 mm (4,5-6,3 mm)
Samica po kopulacji wgryza się w drewno, tam składa jaj. Larwy drążą w bielu kręte chodniki, podobne do chodników wygryzanych przez kołatki. Do przepoczwarczenia dochodzi w rozszerzonej części korytarza larwalnego.

Trzpiennikowate (Siricidae)

Rodzina owadów zaliczana do rzędu błonkówek. Charakteryzują się one wydłużonym, walcowatym ciałem z bardzo masywnym odwłokiem zakończonym lancetowatym lub trójkątnym kolcem. Odwłok i tułów są ze sobą szeroko połączone, nie tworząc przewężenia. Skrzydła posiadają bardzo wyraźne żyłkowanie. Zaznaczony dymorfizm płciowy nie tylko w postaci innej kolorystyki, samica posiada dodatkowo pokładełko po stronie brzusznej. Błonkówki zaliczane do tej rodziny cechują się dużymi rozmiarami ciała (6-40 mm). Larwy żerują w drewnie.
Samica trzpiennika olbrzyma w trakcie składania jaj wstrzykuje śluzowatą substancję, która jest bardzo toksyczna dla żywych drzew oraz zarodniki grzybów Amylosterum chailletii i A. areolatum. Owa śluzowata substancja powoduje w pierwszej fazie szybkie żółknięcie igieł, a w efekcie śmierć całego drzewa. Bywają sytuacje, że larwy i poczwarki trzpienników są zawlekane z lasu do miast. Niezależnie od pory roku zaczynają się wylęgać owady dorosłe, które pojawiają się w mieszkaniach lub domach, w których użyto do konstrukcji świeżego drewna . Opuszczając boazerię, belki lub nowe meble, bardzo szybko latają po pomieszczeniu wydając przeraźliwy buczący dźwięk. Zważywszy na to że są one podobne do szerszeni ludzie reagują na trzpienniki niemal histerycznie.

Najważniejsze gatunki to: